Şefaat Ayetleri | Kur’an’da Şefaat | Şefaat Yazıları (5)

Bu bölümde, tahlil (inceleme) ve tefsir yapılmadan sadece şefaat kelimesi ve müştaklarının (türev) zikredildiği şefaat ayetleri cem edilecektir.

Kur’ân-ı Kerîm’de takriben yirmi altı yerde şefaat kelimesi ve müştakları geçmektedir. Bunlardan iki tanesi lügavî manada kullanılmıştır.

Lügat Manasında Kullanılan Şefaat Ayetleri

مَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَهُ نَصِيبٌ مِنْهَا وَمَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَهُ كِفْلٌ مِنْهَا

“Her kim güzel bir işte aracılık ederse (şefaat ederse), ona o işin sevabından bir pay vardır. Kim de kötü bir işte aracılık ederse, ona da o kötülükten bir pay vardır.[1]

وَالشَّفْعِ وَالْوَتْر

“Çifte ve teke and olsun.”[2]

Istılah Manasında Kullanılan Şefaat Ayetleri

Istılah manasında kullanılan şefaat ayetleri ise şu dört başlıkta toplanabilir:

1. Mutlak olarak şefaati nefyeden ayetler

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Öyle bir günden sakının ki, o gün hiç kimse bir başkası adına bir şey ödeyemez. Hiçbir kimseden herhangi bir şefaat kabul olunmaz, fidye alınmaz. Onlara yardım da edilmez.[3]

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُون

Kimsenin kimse namına bir şey ödeyemeyeceği, hiç kimseden fidye alınmayacağı, kimseye şefaatin fayda vermeyeceği ve hiç kimsenin hiçbir taraftan yardım görmeyeceği günden sakının.[4]

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Ey iman edenler! Hiçbir alışverişin, hiçbir dostluğun ve hiçbir şefaatin olmadığı kıyamet günü gelmeden, size rızık olarak verdiklerimizden Allah yolunda harcayın. İnkâr edenler ise zalimlerin ta kendileridir.[5]

2. Şefaatin şarta bağlı olduğunu ifade eden ayetler

مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ

O’nun izni olmaksızın katında şefaatte bulunacak kimdir?[6]

مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ

O’nun izni olmaksızın hiç kimse şefaatçi olamaz.[7]

يَوْمَئِذٍ لَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلًا

O gün Rahman’ın izin verdiği ve sözünden razı olduğu kimseden başkasının şefaati fayda vermez.”[8]

وَلَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ

Allah katında, O’nun izin verdiği kimseden başkasının şefaati yarar sağlamaz.[9]

وَكَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّمَاوَاتِ لَا تُغْنِي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَرْضَى

Göklerde nice melekler vardır ki onların şefaatleri; ancak Allah’ın izniyle, dilediği ve razı olduğu kimselere fayda sağlar.[10]

لا يَمْلِكُونَ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا

Rahman’ın katında söz almış olanlardan başkaları şefaat hakkına sahip olamayacaklardır.[11]

وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى

“Onlar (melekler) onun razı olduğu kimselerden başkasına şefaat etmezler.[12]

3. Şefaatin ve şefî‘liğin sadece Allah’a (celle celalühü) ait olduğunu ifade eden ayetler

وَأَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلَى رَبِّهِمْ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Kendileri için Allah’tan başka ne bir dost ne de bir şefaatçi bulunmaksızın, Rabb’lerinin huzurunda toplanmaktan korkanları, Allah’a karşı gelmekten sakınsınlar diye onunla (Kur’an ile) uyar.[13]

وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ

Hiç kimsenin kazandığı yüzünden mahrumiyete sürüklenmemesi için Kur’an ile öğüt ver. Yoksa ona Allah’tan başka ne bir dost vardır ne de bir şefaatçi.[14]

مَا لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا شَفِيعٍ

Sizin için O’ndan başka hiçbir dost, hiçbir şefaatçi yoktur.[15]

قُلْ لِلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِيعًا

De ki: ‘Şefaat tümüyle Allah’a aittir.’[16]

Şüphesiz ki bu ayetlerde Allah’ın (celle celalühü) şefî‘ olmasından maksat, şefaate izin vermesidir.[17] Yoksa Allah’ın (celle celalühü) iki kişi arasında aracı olması düşünülemez. Nitekim Rasulullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem), kendisine “Yâ Rasulellah! Bizim için Allah’tan yağmur talep et. Biz senin Allah ile aramızda şâfi‘ olmanı ve Allah’ın senle bizim aramızda şafi‘ olmasını talep ediyoruz.” diyen bedevîyi azarladığı ve Allah’ın (celle celalühü) şanının bundan yüce olduğunu söylediği rivayet edilmektedir.[18]

4. Belli kişilerden şefaati nefyeden ayetler

فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِين وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ

“(O gün kafirler derler ki:) Artık bizim ne şefaatçilerimiz vardır ne de yakın bir dostumuz.[19]

مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ

Zalimlerin ne sıcak bir dostu, ne de sözü dinlenir bir şefaatçisi vardır.[20]

فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ

Artık onlara (kafirlere) şefaatçilerin şefaati fayda vermez.[21]

Görüldüğü gibi bu ayetlerde şefaat kâfirler ve zalimlerden nefyedilmiştir. Bu dört kısmın dışındaki şefaat kelimesinin geçtiği ayetlerde de putların şefaatinin fayda vermeyeceği belirtilmiştir.[22]

Bazı ayetlerde ise şefaat kelimesi geçmediği halde onun manasına delalet vardır. Bu ayetlerden birkaç tanesi şunlardır:

قَالُوا يَاأَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَاطِئِينَ قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

“(Yakup alehisselamın oğulları) “Ey babamız! Allah’tan suçlarımızın bağışlanmasını dile. Biz gerçekten suçlu idik” dediler. (Yakup aleyhisselam da,) “Rabbimden sizin bağışlanmanızı dileyeceğim. Şüphesiz O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” dedi.”[23]

فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ

Bil ki Allah’tan başka ilâh yoktur. Hem kendinin hem de mümin erkek ve kadınların günahlarının bağışlanmasını dile![24]

وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا

Eğer onlar kendilerine zulmettikleri zaman sana gelseler de Allah’tan günahlarının bağışlanmasını dileseler ve peygamber de onlar için bağışlanma dileseydi, elbette Allah’ı tövbeleri çok kabul edici ve çok merhametli bulacaklardı.”[25]

[1] Nisa, 85.

[2] Fecr, 3.

[3] Bakara, 48.

[4] Bakara, 123.

[5] Bakara, 254.

[6] Bakara, 255.

[7] Yunus, 3.

[8] Tâha, 109.

[9] Sebe’, 23.

[10] Necm, 26.

[11] Meryem, 87.

[12] Enbiya, 28.

[13] En’am, 51.

[14] En’am, 70.

[15] Secde, 4.

[16] Zumer, 44.

[17] Ebu’l-Leys es-Semerkandî, Tefsîru’s-Semerkandî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Thk. Ali Muhammed Muavvid, Adil Ahmed Abdulmevcud, Zekeriyya Abdulmecid, Beyrut 2006, Baskı: 1, III/153; el-Mazharî, et-Tefsîru’l-Mazharî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Thk. İbrahim Şemsüddin, Beyrut 2007, Baskı: 1, VI/174.

[18] Ebû Dâvûd, Sünen, No: 4726.

[19] Şuara, 100.

[20] Mümin, 18.

[21] Müddessir, 48.

[22]En’am, 94; Rum 13; Yasin, 23; Zuhruf, 86.

[23] Yusuf, 98-99.

[24] Muhammed, 19.

[25] Nisa, 64.

Hakkında MEŞİHAT

Dini soruların cevap kapısı. İslam'a dair tüm sorularınızı Whatsapp aracılığıyla bize sorabilir; arama kısmından sitemizdeki yüzlerce cevaba ulaşabilirsiniz.

Ayrıca Bakınız

Şefaati İnkâr Edenlerin Şüphelerine Cevaplar

Şefaati İnkâr Edenlerin Şüphelerine Cevap | Şefaat Yazıları (8)

Mu’tezile, şefaatin sadece tövbe etmiş cennetlik müminlere ait olduğunu ve büyük günah işleyen Müslümanlar için sabit olmadığı görüşünü savunmaktadır. Onların şefaati inkâr hususundaki bazı şüpheleri ve cevaplarını zikredelim:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir